تعميم افزارهاى آهنى پيشرفت در صنايع فلزى و كاهش نرخ فلزات و شيوع لوازم آهنى ارزان در تمام شؤون اقتصادى و اجتماعى مردم مؤثر افتاد . در زمان حمورابى با يك سيكل نقره 120 تا 150 سيكل مس يا 14 سيكل قلع خريدارى مىشد . در آسياى صغير با همين مبلغ 40 سيكل آهن به دست مىآمد . هزار سال بعد ارزش يك سيكل نقره برابر با دويست و بيست و پنج سيكل آهن و 180 سيكل مس بود . علت تنزل قيمت مس را مىتوان با شيوع استعمال لوازم آهنى ارزان و استفادهء روزافزونى كه از آهن در كارهاى عمومى مىشد ، دريافت . كاهش بهاى آهن نه تنها به توسعهء كشاورزى و صنعت كمك كرد بلكه موجب گسترش دامنهء جنگ نيز گرديد . هر روستايى مىتوانست تبر و تيشه از آهن براى آماده كردن مزارع خود داشته باشد و با خيشهاى آهنى زمينهاى سنگلاخ را شخم بزند . ازاين پس اشخاص عادى كه اسلحهء آهنى داشتند ، نجبا و اشراف را حقير مىشمردند و نيمه‌وحشيان عقب‌مانده هم مىتوانستند با دولتهاى متمدن ، كه به علت انحصار لوازم مفرغى مدتها رويين‌تن و شكست‌ناپذير محسوب مىشدند ، به جنگ برخيزند . . . . در عصر آهن ، توده‌ها در سايهء سه كشف و اختراعى كه صورت گرفته بود يعنى ، آهن ، الفبا و پول مسكوك ، از مزاياى تمدن بهره‌مند شدند . آهن سبب شد كه روستاييان از مزاياى سيستم اقتصادى جديد استفاده كنند . كشاورزان كم‌بضاعت مىتوانستند از اين پس قطعه‌زمين كوچكى را آباد كنند و با استقلال و آزادى بيشترى ميزان توليد خود را افزايش دهند . به موازات اين پيشرفت ، صنعت نيز توسعه يافت و نرخ حمل‌ونقل پايين آمد ، جنس و كيفيت محصولات مرغوبتر شد و درعين‌حال بهاى كالاها تخفيف يافت . از سال 1200 ق . م . به بعد استعمال فلز جديد بسرعت در آسياى غربى و يونان و در نتيجه فعاليت فنيقيها و اتروسكها در غرب معمول گشت و از سال 650 به بعد در مصر نيز مورد استفاده قرار گرفت . وضع اقتصادى مردم در يونان به علت كثرت منابع روشنتر است : به عقيدهء پيرروسو : در يونان در عهد پريكلس هنوز صنعتگران گروهى از پيشه‌وران ساده و مجزا بودند از قبيل نانوا ، قصاب ، آسيابان ، ميوه‌فروش ، نساج ، رنگرز ، كفاش ، نجار ، نقاش ، سراج ، پشم‌ريس ، تراش‌دهندهء مرمر ، آب‌طلاكار ، آهن‌كوب . . . و غيره ، و حتى هرروز در ميدانهاى عمومى ، استادان طباخ همراه شاگرد آشپزها و اسباب و ابزار آشپزى به انتظار مشترى مىايستادند . غير از اينها كه تنها در دكان خود كار مىكردند ، كارگران ديگرى نيز در كارخانه‌ها استخدام شده بودند ، اما اين كارخانه‌ها بسيار حقير بود . در سال 404 ق . م . مهمترين كارخانه در يونان كارگاهى بود كه سپر مىساخت و 129 كارگر در استخدام خود داشت و در همه‌جا با تحسين بسيارى از دو كارخانهء ديگر ، كه متعلق به پدر دمستن « 33 » بود ، گفتگو مىكردند كه يكى اسلحه مىساخت و 32 كارگر داشت و ديگرى رختخواب درست مىكرد و بيست نفر در اين كار شركت داشتند .

--> ( 33 ) . Demosthene